نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• احمد نوروزی ¹
• مهدی صادقی شاهدانی ²
• داود منظور ²
• احمد شعبانی ²
• مهدی قائمی اصل ³

¹ دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد، دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران

² دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد، دانشگاه امام صادق، تهران، ایران

³ دانشکده اقتصاد، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

چکیده

تحول در ساختار تجارت بین‌المللی انرژی و ظهور فناوری‌های نوین پولی و مالی به‌ویژه قراردادهای هوشمند مبتنی بر زنجیره‌بلوکی در ادبیات نظری اقتصاد انرژی، مفاهیم بنیادین فقه معاملات را با چالش‌های نوینی مواجه ساخته است. در چنین بستری، ضرورت بازخوانی قواعد فقهی همچون قصد و رضا، علم به عوضین، غرر و جهالت، لاضرر، شروط ضمن عقد و خیارات در پرتو الزامات فنی اجرای خودکار تعهدات بیش از پیش احساس می‌شود. هدف این پژوهش، طراحی و تحلیل فقهی قراردادهای هوشمند صادرات گاز در چارچوب فقه امامیه است تا نسبت میان قواعد شرعی، نظام‌های خوداجرا و فناوری‌های پرداخت دیجیتال تبیین گردد. پژوهش حاضر با رویکرد تحلیل فقهی - استنباطی و تطبیقی و با بهره‌گیری از روش طراحی مفهومی - فناورانه انجام شده است. در گام نخست، قواعد فقه معاملات در بستر قراردادهای دیجیتال استخراج و در قالب قیود و منطق ماشینی قراردادهای هوشمند طبق نظریه عامل‌های هوشمند بازنمایی گردیده است. سپس، سازوکارهایی نظیر حساب‌های امانی بدون بهره، اوراکل‌های چندمنبعی برای سنجش تحویل گاز و قیمت، خودکارسازی تصمیمات توسط عامل هوشمند و داوری الگوریتمی مورد ارزیابی فقهی و فنی قرار گرفته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که با بازتعریف دقیق مفهوم علم به عوضین، قبض و تحویل و ضمان ناشی از خطای داده‌ای می‌توان میان فقه امامیه و فناوری قراردادهای هوشمند پلی نظری و اجرایی برقرار ساخت. نتیجه این پژوهش، ارائه چارچوبی برای تدوین الگوی فقهی - فناورانه قراردادهای هوشمند صادرات گاز است که قابلیت انطباق با اصول شرعی و الزامات حقوقی تجارت بین‌المللی را داراست.

کلیدواژه‌ها

• قرارداد هوشمند
• صادرات گاز
• فقه معاملات
• زنجیره‌بلوکی
• فقه‌الگوریتم

عنوان مقاله [English]

Design and Jurisprudential Analysis of Smart Gas Export Contracts Based on Modern Monetary and Financial Technologies, Islamic Jurisprudence of Transactions, and the Technical Requirements of Self-Executing Obligations

نویسندگان [English]

• Ahmad Norouzi ¹
• mahdi sadeghi shahdani ²
• Davoud manzour ²
• Ahmad Shabani ²
• mahdi ghaemi asl ³

¹ Faculty of islamin studies and economics, imam sadiq (as) university, tehran, Iran

² Energy economics, Islamic study and economics faculty, imam sadiq university, Tehran, Iran

³ economics faculty, kharazmi university, Tehran, iran

چکیده [English]

The transformation of international energy trade and the emergence of modern monetary and financial technologies particularly blockchain based smart contracts have brought new challenges to the fundamental principles of Islamic jurisprudence of transactions. Within this context, the need to reinterpret classical jurisprudential doctrines such as intent and consent (qasd wa riḍā), knowledge of consideration (‘ilm bi-l-‘iwaḍayn), gharar (uncertainty), jahl (ignorance), lā-ḍarar (no harm) and conditions and options (shurūṭ wa khiyārāt) in light of the technical requirements of self-executing contractual obligations has become increasingly evident.This study aims to design and conduct a jurisprudential analysis of smart gas export contracts within the framework of Imami jurisprudence, in order to elucidate the relationship among Shariah rules, self-executing systems and digital payment technologies. Subsequently, mechanisms such as non-interest escrow accounts, multi-source oracles for gas delivery and pricing verification, decision automation through intelligent agents, and algorithmic arbitration are examined from both jurisprudential and technical perspectives. The findings demonstrate that by precisely redefining the concepts of knowledge of consideration, delivery and possession and liability arising from data errors, a theoretical and operational bridge can be built between Imami jurisprudence and smart contract technology. The study concludes by proposing a jurisprudential technological framework for smart gas export contracts that ensures compliance with Islamic principles and international trade law requirements.

کلیدواژه‌ها [English]

• Smart Contract
• Gas Export
• Islamic Jurisprudence of Transactions
• Blockchain
• Algorithmic Fiqh