مطالعات اقتصاد اسلامی

مدل‌سازی تأمین مالی نوآوری و اقتصاد دانش‌بنیان در چارچوب نظام مالی اسلامی

نویسنده

استادیار دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اداری دانشگاه سمنان، سمنان، ایران.

10.30497/ies.2025.245201.2191

چکیده

اکوسیستم نوآوری و اقتصاد دانش‌بنیان، دارای ویژگی‌های خاصی است که نسبت به سایر حوزه‌های اقتصادی تأمین مالی آن را با حساسیت‌ها و الزامات خاص خود مواجه می‌سازد. شدت بالای اطلاعات نامتقارن میان سرمایه‌گذار و نوآور، بالا بودن ریسک سرمایه‌گذاری و عدم قطعیت‌ها، مشخص نبودن NPV و بالا بودن سهم دارایی‌های نامشهود از مهم‌ترین این ویژگی‌هاست. همین موضوع سبب شده است که مدل‌های تأمین مالی در نوآوری و اقتصاد دانش‌بنیان گونه‌های متفاوتی را به خود ببیند. هدف از پژوهش حاضر مدل‌سازی تأمین مالی نوآوری و اقتصاد دانش‌بنیان در چارچوب نظام مالی اسلامی است چرا که نظام تأمین مالی اسلامی دارای قواعد و قوانین خاصی است که بسیاری از سرمایه‌گذاران در کشورهای اسلامی تأکید جدی بر رعایت آن دارند. پژوهش حاضر ضمن بررسی و احصاء گونه‌های مختلف تأمین مالی اکوسیستم نوآوری و اقتصاد دانش‌بنیان، با استفاده از روش اجتهادی مرسوم در تحلیل بازارهای مالی اسلامی به تحلیل ماهیت آن‌ها از منظر چارچوب‌های تأمین مالی اسلامی پرداخته و در صورت عدم تناسب میان آن‌ها، راهکارهای پیشنهادی جایگزین را مدل‌سازی کرده است. تحلیل داده‌ها نشان می‌دهد در بسیاری از موارد امکان انطباق میان عقود اسلامی و مدل‌های تأمین مالی نوآوری وجود دارد، اما در موارد تداخلی و تعارضی، امکان بهره‌گیری از عقودی به مانند مرابحه، مشارکت، جعاله و سایر عقود مبادله‌ای و مشارکتی وجود دارد، به‌گونه‌ای که نیازهای تأمین مالی فناوری را در چارچوب نظام تأمین مالی اسلامی پاسخ می‌دهد. در نتیجه بسیاری از مدل‌های تأمین مالی اکوسیستم نوآوری و اقتصاد دانش‌بنیان در چارچوب حقوقی جدید و مبتنی بر نظام مالی اسلامی قابل استفاده در کشورهای اسلامی خواهند بود.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Modeling the Financing of Innovation and the Knowledge-Based Economy within the Islamic Financial System

نویسنده [English]

  • AbdolMohammad Kashian

Assistant Professor, Faculty of Economics, Management and Administrative Sciences, Semnan University, Semnan, Iran.

چکیده [English]

The ecosystem of innovation and knowledge-based economics has certain characteristics that make it more sensitive to financing. High intensity of asymmetric information between investor and innovator, high investment risk and uncertainties, uncertainty of NPV and high share of intangible assets are the most important of these characteristics. This is why financing models in innovation and the knowledge-based economy take on different forms. On the other hand, the Islamic financing system has special rules and regulations that many investors in Islamic countries have a strong emphasis on them. The present study examines and enumerates the different types of financing of the innovation ecosystem and the knowledge-based economy, using the conventional ijtihad method in the analysis of Islamic financial markets, analyzes their nature from the perspective of Islamic financing frameworks and in case of incompatibility between them, proposed alternative solutions. Has modeled. analyses of data show that in many cases it is possible to adapt between Islamic contracts and innovation financing models, but in cases of conflict, it is possible to use contracts such as Murabaha, Mosharekah, Joallah and other exchange and partnership contracts, as Meets the needs of technology financing within the framework of the Islamic financing system. As result many models of financing the innovation ecosystem and the knowledge-based economy in a new legal framework based on the Islamic financial system can be used in Islamic countries.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Innovation
  • Knowledge-Based Economics
  • Islamic Financing
  • Investment
  • Islamic Economics
اکبرزاده، معین (1392). مقایسه تطبیقی عقود مبادله‌ای و مشارکتی و شناخت مشکلات و فواید کاربرد آن‌ها در نظام بانکداری اسلامی. فصلنامه اقتصاد و بانکداری اسلامی، 1(4)، 161-198.
اکبرزاده، معین (1393). آسیب شناسی تحول عقود از مبادله‌ای به مشارکتی در روند اعطای تسهیلات بانکی. پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه امام صادق علیه‌السلام، تهران،‌ ایران.
حاجی اصغری, س., میرابی, و., مهرمنش, و فلاح شمس (1398). ارائه مدلی برای تأمین مالی شرکت‌های دانش‌بنیان از طریق جمع سپاری مالی در بانک کشاورزی، دانش مالی تحلیل اوراق بهادار، 12(41)، صص 243-256.
حاجی غلام سریزدی، علی، رجب زاده قطری، علی، مشایخی، علی نقی، حسن زاده، علیرضا (1397). تعیین عوامل مؤثر بر تأمین مالی جمعی شرکت‌های دانش بنیان، نشریه فناوری اطلاعات و ارتباطات ایران، شماره 37، صص 1-17.
سجودی، سکینه، محمدزاده، پرویز، فاتح، امیر (1399)، بررسی اثر تأمین مالی از صندوق‌های ریسک‌پذیر بر سودآوری شرکت‌های دانش‌بنیان، سیاست علم و فناوری. شماره 13(2), صص 29-40.
شعبانی، احمد، (1394)، درآمدی بر بانکداری اسلامی. تهران: دانشگاه امام صادق علیه‌السلام.
شفیعا، محمدعلی و بنیادی نائینی، علیرضا و فتاحی، کمیل و سبزیان، حسین، (1393)، روشهای تأمین مالی شرکت‌های دانش بنیان نوپا و نقش ارزش گذاری درسرمایه گذاری خطرپذیر: روش تنزیل جریان نقدینگی، اولین کنفرانس بین المللی ابزار و تکنیکهای مدیریت، تهران.
قاضی نوری، سیدسروش، بامدادصوفی، جهانیار، ردائی، نیلوفر (1396). چارچوب انتخاب ابزارهای تأمین مالی بر اساس خوشه بندی شرکت‌های دانش بنیان. شماره 9(2)، صص 13-30.
مبین، حجت، امیرحسینی، امین (1394). بررسی فقهی و حقوقی ماهیت تنزیل اسناد تجاری با تأکید بر مقررات بانکی کشور، دانشنامه حقوق اقتصادی. شماره 22(7)، صص 94-127.
محقق داماد، سیدمصطفی، شیری، جمشید، قاسمی، فروغ (1395)، خرید دین در نظام بانکداری اسلامی، آموزه‌های فقه مدنی. شماره 8(13)، صص 3-28.
موسویان، سید عباس، و میثمی، حسین. (۱۳۹۷). بانکداری اسلامی (۱): مبانی نظری-تجارب عملی (ویرایش ششم). تهران: پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران.
موسویان، سیدعباس (1384). ارزیابی قراردادها و شیوه‌های اعطای تسهیلات در بانکداری بدون ربا. فصلنامه اقتصاد اسلامی، شماره 5(19)، صص 45-70.
 
Aghion, P., & Tirole, J. (1994). The management of innovation. Quarterly Journal of Economics, 109(4), 1185-1209.
Akbarzadeh, Moein. (2013). Comparative analysis of exchange-based and participatory contracts and identification of their challenges and benefits in Islamic banking system. Islamic Economics and Banking Quarterly, 1(4), 161–198. (In Persian)
Akbarzadeh, Moein. (2014). Pathology of transformation from exchange-based to participatory contracts in the process of granting banking facilities. M.A. Thesis, Imam Sadiq University, Tehran, Iran. (In Persian)
Ghazinoori, Seyed Soroush; Bamdadsofi, Jahanyar; & Radaei, Niloofar. (2017). Framework for selecting financing instruments based on clustering of knowledge-based firms. Journal of Science and Technology Policy, 9(2), 13–30. (In Persian)
Grossman, S. J., & Hart, O. D. (1986). The costs and benefits of ownership: A theory of vertical and lateral integration. Journal of Political Economy, 94, 691–719.
Haji Asghari, S.; Mirabi, V.; Mehrmanesh, V.; & Fallah Shams, V. (2019). Presenting a model for financing knowledge-based companies through crowdfunding in Agricultural Bank. Journal of Financial Knowledge and Securities Analysis, 12(41), 243–256. (In Persian)
Haji Gholam Sarizdi, Ali; Rajabzadeh Ghotari, Ali; Moshayekhi, Ali Naghi; & Hassanzadeh, Alireza. (2018). Identifying factors affecting crowdfunding of knowledge-based companies. Iranian Journal of Information and Communication Technology, 37, 1–17. (In Persian)
Hall, B., & Lerner, J. (2010). The financing of R&D and innovation. In Handbook of the Economics of Innovation (pp. 609–639). Elsevier.
Hart, O., & Moore, J. (1990). Property rights and the nature of the firm. Journal of Political Economy, 98, 1119-1158.
Holmstrom, B. (1982). Managerial incentive problems - A dynamic perspective. In Essays in Economics and Management in Honor of Lars Wahlbeck, Helsinki: Swedish School of Economics.
Holmstrom, B. (1989). Agency costs and innovation. Journal of Economic Behavior & Organization, 12(3), 305-327.
Kerr, W. R., & Nanda, R. (2014). Financing Innovation. Annual Review of Financial Economics 7, 15, 445–462.
Knight, F.H. (1921). Risk, Uncertainty, and Profit. Boston, MA: Houghton Mifflin.
Mobin, Hojjat, & Amirhosseini, Amin. (2015). Jurisprudential and legal analysis of discounting commercial documents with emphasis on national banking regulations. Encyclopedia of Economic Law, 22(7), 94–127. (In Persian)
Mohaghegh Damad, Seyed Mostafa; Shiri, Jamshid; & Ghasemi, Forough. (2016). Debt purchase in Islamic banking system. Civil Jurisprudence Teachings, 8(13), 3–28. (In Persian)
Mousavian, Seyed Abbas, & Meisami, Hossein. (2018). Islamic Banking (1): Theoretical Foundations and Practical Experiences (6th ed.). Tehran: Monetary and Banking Research Institute, Central Bank of Iran. (In Persian)
Mousavian, Seyed Abbas. (2005). Evaluation of contracts and methods of granting facilities in interest-free banking. Islamic Economics Quarterly, 5(19), 45–70. (In Persian)
OECD (2011), Business Innovation Policies: Selected Country Comparisons, OECD Publishing. 
Petrova, M. (2019). Application of the AHP method to select an optimal source of financing innovation in the mining sector. E3S Web of Conferences, 105, 04034.
 Petrova, M. J. E. S. W. C. (2019). Application of the AHP Method to Select an Optimal Source of Financing Innovation in the Mining Sector. 105, 04034.
Research Policy, 29(4–5), 559-566.
Sajoudi, Sakineh; Mohammadzadeh, Parviz; & Fateh, Amir. (2020). The impact of venture capital financing on profitability of knowledge-based firms. Science and Technology Policy, 13(2), 29–40. (In Persian)
Scherer, F. M., & Harhoff, D. (2000). Technology policy for a world of skew-distributed outcomes. Research Policy, 29(4–5), 559–566.
Shabani, Ahmad. (2015). An Introduction to Islamic Banking. Tehran: Imam Sadiq University Press. (In Persian)
Shafiea, Mohammad Ali; Bonyadi Naeini, Alireza; Fattahi, Komeil; & Sabzian, Hossein. (2014). Financing methods for startup knowledge-based firms and the role of valuation in venture capital investment. Proceedings of the First International Conference on Management Tools and Techniques, Tehran. (In Persian)
مطالعات اقتصاد اسلامی
دوره 16، شماره 1 - شماره پیاپی 31
آبان 1404
صفحه 381-410