مطالعات اقتصاد اسلامی

بررسی اثرات نامتقارن مؤلفه‌های ریسک مالی و پیچیدگی اقتصادی بر توسعه بازار صکوک در ایران (رهیافت خودرگرسیونی با وقفه‌های توزیعی غیر خطی (NARDL))

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه اقتصاد، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران.

2 استادیار، گروه اقتصاد، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران.

3 دانشیار، گروه اقتصاد امور عمومی، دانشکده اقتصاد، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.

10.30497/ies.2025.246038.2216

چکیده

هدف اصلی این پژوهش بررسی اثرات شوک‌های مؤلفه‌های ریسک مالی به همراه پیچیدگی اقتصادی بر توسعه بازار صکوک در کشور ایران می‌باشد. داده‌های مورد نیاز برای انجام این تحقیق بر اساس متغیرهای مدل پیشنهادی مربوط به دوره زمانی 1401-1389 و به صورت فصلی بوده و از شرکت مدیریت دارایی مرکزی بازار سرمایه ایران، بانک اطلاعاتی راهنمای بین‌المللی ریسک کشوری (ICRG) و وبسـایت دانشـگاه ام آی تــی استفاده شده است. نتایج آزمون والد (Wald) حاکی از آن است که شوک‌های مثبت و منفی مؤلفه‌های ریسک مالی(حساب جاری، ثبات نرخ ارز، بدهی خارجی، خدمات بدهی و نقدینگی بین‌المللی) اثرات نامتقارنی بر توسعه بازار صکوک ایران دارند. همچنین نتایج تخمین مدل با استفاده از رهیافت خودرگرسیونی با وقفه‌های توزیعی غیر خطی (NARDL)  نشان داد که از میان مؤلفه‌های ریسک مالی در بلندمدت، تأثیرگذارترین شوک‌ مثبت و منفی بر توسعه بازار صکوک ایران مربوط به مؤلفه خدمات بدهی به ترتیب با ضریب 56/22 و 56/10- و در کوتاه‌مدت تأثیرگذارترین شوک مثبت مربوط به مؤلفه بدهی خارجی با ضریب 22/10 و ریسک منفی مربوط به مؤلفه خدمات بدهی با ضریب 24/2- می‌باشد. همچنین تأثیر پیچیدگی اقتصادی بر توسعه بازار صکوک در بلندمدت مثبت است در حالی که در کوتاه‌مدت معنی‌دار نمی‌باشد. ضریب تصحیح خطا در این برآورد منفی و معنی‌دار آماری بوده که نشان می‌دهد در هر سال 30/0 از عدم تعادل کوتاه‌مدت برای رسیدن به تعادل بلند‌مدت تعدیل می‌گردد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Asymmetric Effects of Financial Risk Components and Economic Complexity on the Development of the Sukuk Market in Iran ( Nonlinear Autoregressive Distributed Lag (NARDL) Model)

نویسندگان [English]

  • bahman khanalizadeh 1
  • ashkan rahimzadeh 2
  • Mohammad Dalmanpour 2
  • Majid Afshari Rad 3

1 Ph.D. Student, Department of Economics, Zanjan Branch, Islamic Azad University, Zanjan, Iran.

2 Assistant Professor, Department of Economics, Zanjan Branch, Islamic Azad University, Zanjan, Iran.

3 Associate Professor, Department of Public Economics, Faculty of Economics, Kharazmi University, Tehran, Iran.

چکیده [English]

The main goal of this research is to investigate the effects of shocks of financial risk components along with economic complexity on the development of sukuk market in Iran. The data required to conduct this research is based on the variables of the proposed model related to the period of 2010-2022 and seasonally, using the Central Asset Management Company of the Iranian Capital Market, the International Country Risk Guide Database (ICRG) and the MIT University website. The results of the Wald test indicate that the positive and negative shocks of financial risk components (current account, exchange rate, foreign debt, debt service and international liquidity) have asymmetric effects on the development of the Iranian sukuk market. Also, the estimation results of the model using the Nonlinear Autoregressive Distributed Lag Model Approach (NARDL) showed that among the financial risk components in the long term, the most influential positive and negative shock on the development of the Iranian sukuk market is related to the debt service component, respectively, with a coefficient of 22.56. and 10.56 and in the short term, the most effective positive shock is related to foreign debt component with a coefficient of 10.22 and negative risk is related to debt service component with a coefficient of 2.24. Also, the effect of economic complexity on the development of sukuk market is positive in the long term, while it is not significant in the short term. The error correction coefficient in this estimate is negative and statistically significant, which shows that 0.30 of the short-term imbalance is adjusted to reach the long-term balance every year.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sukuk
  • Financial Risk
  • Economic Complexity
  • Iran
  • NARDL
آهنگر، زینب. نوراله زاده، نوروز. دارایی، رویا. (1401). ارائه مدل علی ریسک‌های صکوک در ایران، نشریه علمی دانش مالی و تحلیل اوراق بهادار، 15(1)، 123-137.
توحیدی، محمد. کریمی، میثم .(1399). طراحی صکوک ترکیبی با هدف تامین مالی و انتقال ریسک بر اساس موازین فقه امامیه، 9(2)، 694-671.
توحیدی، محمد. یارمحمدی، رضا. (1398). نوع شناسی و طبقه بندی اوراق بهادار اسلامی (صکوک) از منظر معیارهای گوناگون، فصلنامه علمی اقتصاد و بانکداری اسلامی، 28، 76-41.
تهرانی، رضا. نوربخش، عسگر. (1395)، مدیریت سرمایه‌گذاری، نگاه دانش، تهران.
حاجی‌ها، زهره. رازقی، زهرا. باقی، ابراهیم. لطفی، فروغ .(1400). اولویت‌بندی عوامل مؤثر در رونق سرمایه‌گذاری بر روی صکوک: فرایند تحلیل شبکه‌ای، تحقیقات مالی اسلامی، 10(1)، 676-643.
حسن زاده، علی. فوز مسلمیان، مسعود. (1389)، ارزیابی عملکرد بازار اوراق اسلامی صکوک در خلال بحران‌های مالی جهانی، تازه‌های اقتصاد، 8 (128)، 67-54.
 خضری، حمید لعل و صمیمی، احمد .(1400). تأثیرات نامتقارن تکانه‌های نرخ ارز بر تابع تقاضای پول در ایران، فصلنامه پژوهشنامه بازرگانی، 100، 24-1.
 زارع، محمد حسن. انصاری سامانی، حبیب. نامداری، سیمین. محمودی، زهرا .(1400). تأثیرات ریسک اقتصادی، سیاسی و مالی بر فرار سرمایه، فصلنامه علمی، 16(1)، 97-127.
رفعت، منیره. احمدی، سعیده .(1401). بررسی اثر شاخص پیچیدگی اقتصادی بر سطح تولید ناخالص داخلی ایران، نشریه علمی پژوهش‌های اقتصادی، 23(2)، 107-132.
رحیمی، فرشته. سایه میری، علی. قاسمیان، نرگس. شایان، عبدالله .(1400). اثر شاخص پیچیدگی اقتصادی بر رشد اقتصادی کشورهای منات، فصلنامه اقتصاد کاربردی، 11(36)، 15-1.
سپهوند، رامین. سایه میری، علی. شیرخانی، اسماء. (1400)، تأثیرات پیچیدگی اقتصادی بر عملکرد زیست محیطی در کشورهای منطقه منا، فصلنامه پژوهشهای اقتصادی (رشد و توسعه پایدار)، 21(3)، 208-177.
سرزعیم، علی. (1395). سیاست‌های اقتصادی برای مقابله با بحران‌های بانکی. مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی(مطالعات راهبردی جهانی شدن)، 6(21 )، 53-69.
شاه آبادی، ابوالفضل. امیدی، وحید. علی کرم زاده، نرگس .(1401). تأثیرات پیچیدگی اقتصادی بر نرخ ارز در کشورهای در حال توسعه منتخب دانش محور، فصلنامه اقتصاد و الگو سازی، 13(1)، 25-1.
شاه مرادی، بهروز و چینی فروشان، پیام .(1396). سنجش دانش و مهارت با تکیه بر رویکرد پیچیدگی اقتصادی، مجله رهیافت، 67، 58-39.
شرکت مدیریت و دارایی مرکزی بازار سرمایه ایران، (1395). صکوک ابزار تامین مالی اسلامی.چاپ اول.
طالبی، محمد. رهبر، فرهاد. حیدری، علی. اسمعیل زاده، علی.(1400). شناسایی ظرفیت‌های صنعتی ایران با استفاده از مدل پیچیدگی اقتصادی با تأکید بر بازار صادراتی کشورهای منتخب، نشریه راهبرد اقتصادی، 10(38)، 427-461.
 
Alswaidan, M.W., Daynes, A., & Pasgas, P. (2017). Understanding and evaluation of risk in Sukuk structures. Journal of Islamic Accounting and Business Research, 8 (4), 389-405.
https://doi.org/10.1108/JIABR-05-2015-0021
Ahangar, Z. Nurolezadeh, N. Daraby, R. (2022), presenting the causal model of sukuk risks in Iran, Scientific Journal of Financial Knowledge and Securities Analysis. 15 (1), 123-137. [In Persian]
https://doi.org/10.30495/jfksa.2022.20217
Ashraf, D., Rizwan, M.S. and Azmat, S. (2021). Not one but three decisions in Sukuk issuance: understanding the role of ownership and governance. Pacific-Basin Finance Journal, 69, 1-15.
https://doi.org/10.1016/j.pacfin.2020.101423
Azmat, S., Skully, M. and Brown, K. (2014). Issuer’s choice of Islamic bond type. Pacific-Basin Finance Journal, 28, 122-135.
https://doi.org/10.1016/j.pacfin.2013.08.008
Asri, N.H. and Wulandari, D. (2021). Macroeconomic variables and Sukuk outstanding in Indonesia. Open Access Indonesia Journal of Social Sciences, 4 (6), 612-621.
https://doi.org/10.37275/oaijss.v4i6.101
Al-Raeai, A.M., Zainol, Z. and Abdul Rahim, A.K. (2019). The influence of macroeconomic factors and political risk on the Sukuk market development in selected GCC countries: a panel data analysis. Jurnal Ekonomi Malaysia, 53 (2), 199-211.
http://dx.doi.org/10.17576/JEM-2019-5302-15
Ahmad, N. and Muda, M. (2013). Exchange rate pass-through estimates for Sukuk issuing countries. Procedia Economics and Finance, 7, 134-139.
https://doi.org/10.1016/S2212-5671(13)00227-X
Ajide, M. Osinubi, B. Ojeyinka, B. (2023). Does Insurance Sector Matter for Economic Complexity? Organizations and Markets in Emerging Economies, vol. 14, no. 3(29), 536–561.
https://doi.org/10.15388/omee.2023.14.4
Atlas of Economic Complexity https://atlas.cid.harvard.edu/glossary
Boukhatem, J. (2022). How does financial risk affect sukuk market development? Empirical evidence from ARDL approach. Heliyon, 8 (5), 1-7.
https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2022.e09453
Boukhatem, J., Ftiti, Z., Sahut, J.M., (2021). Bond market and macroeconomic stability in east asia: a nonlinear causality analysis. Ann. Oper. Res. 297 (1), 53–76.
https://doi.org/10.1007/s10479-020-03519-6
Baldwin, R. E. (1989). Exporting the capital markets. Technical report. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2022.e09453
Basyariah, N., Kusuma, H. and Qizam, I. (2021). Determinants of Sukuk market development: macroeconomic stability and institutional approach. The Journal of Asian Finance, Economics and Business, 8 (2), 201-211.
https://doi.org/10.13106/JAFEB.2021.VOL8.NO2.0201
Bianchi, J., Hatchondo, J.C. and Martinez, L. (2018). International reserves and rollover risk. American Economic Review, 108 (9), 2629-2670.
https://doi.org/10.1257/aer.20140443
Baxter, N.D. (1967). Leverage, risk of ruin and the cost of capital. The Journal of Finance, 22 (3), 395-403.
https://doi.org/10.1111/j.1540-6261.1967.tb02975.x
Country International Risk Guide https://www.prsgroup.com/explore-our-products/icrg/
Cakir, S., Raei, F. (2007). Sukuk vs. Eurobonds: Is There a Difference in Value-at Risk?. IMF Working Papers No. WP/07/237.
https://doi.org/10.5089/9781451868012.001
Choi, W.J. and Taylor, A.M. (2022). Precaution versus mercantilism: reserve accumulation, capital controls, and the real exchange rate. Journal of International Economics, 139,103649.
https://doi.org/10.1016/j.jinteco.2022.103649
De Nicol_o, M.G., Honohan, P. and Ize, A. (2003). Dollarization of the banking system: good or bad?. World Bank Policy Research Working Paper, 3116.
https://doi.org/10.5089/9781451856668.001
Davis, J.S., Fujiwara, I., Huang, K.X. and Wang, J. (2021). Foreign exchange reserves as a tool for capital account management. Journal of Monetary Economics, 117, 473-488.
https://doi.org/10.1016/j.jmoneco.2020.02.006
Ebireri, J. E. (2014). Bank market structure and industrialization: evidence from developing countries. PhD thesis, University of Glasgow 1-208.
https://theses.gla.ac.uk/id/eprint/5297
Ekinci, M.F. and Özcan, G. (2022). Macroprudential policies and current account balance. Economic Analysis and Policy, 73, 768-777.
https://doi.org/10.1016/j.eap.2022.01.003
Gonzalez- Gomez-, J. Uribe, J. Valencia, O. (2023). Does economic complexity reduce the probability of a fiscal crisis?. World Development,168, 106250.
مطالعات اقتصاد اسلامی
دوره 16، شماره 1 - شماره پیاپی 31
آبان 1404
صفحه 199-236