تحلیل مقایسه‌ای أخذ دیرکرد توسط بانک‌ها در قانون جاری و طرح جدید عملیات بانکی بدون‌ربا و ارائه راهکار عملی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
محمدتقی محبی
استادیار اقتصاد دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران
10.30497/ies.2019.2370
چکیده
جریمه تأخیر بازپرداخت وام‌ها و تسهیلات بانکی از جمله چالش‌هایی است که بانک‌ها با آن روبه‌رو هستند. براساس راهکار موجود در قانون فعلی عملیات بانکداری بدون‌ربا، بانک‌ها مجازند هنگام اعطای تسهیلات، تعهدی را تحت عنوان «وجه‌التزام» از گیرنده تسهیلات دریافت کنند تا در صورت تأخیر در پرداخت اقساط، مبلغ مورد تعهد را نیز بپردازد، که این امر از نظر فقهی محل اختلاف بین فقها است، چرا که در حکم زیادتی بر قرض بوده و آن را ربا می‌دانند و معتقدند که باید به بدهکار مهلت داده شود. در طرح جدید قانون بانکداری بدون‌ربا که هنوز به تصویب مجلس شورای اسلامی نرسیده، پیشنهاد شده است تا گیرنده‌تسهیلات، هنگام انعقاد عقد تسهیلات، در قالب قرارداد دیگری تحت عنوان «عقد صلح» متعهد شود تا در صورت تأخیر در پرداخت اقساط، مبلغ معیّنی را به بانک بپردازد که این نیز به نوبه خود نیازمند بررسی کارشناسی بیشتری است.
هدف این مقاله مقایسه هر دو راهکار ذکر شده و در نهایت پیشنهاد راهکار عملی جدیدی است که هم مشکل فقهی آن مرتفع شود و هم تکلیف بانک از نظر اجرایی تسهیل گردد و می‌تواند در تصویب طرح جدید بانکداری بدون‌ربا نیز مدنظرقرار گیرد.
کلیدواژه‌ها
جریمه تأخیر
عقد صلح
قاعده للاجل
وجه‌التزام

عنوان مقاله English

A Comparative Analysis of Charging Delay Penalty According to The Current Law and The New Reba- Free Banking Draft, With a Practical Method

نویسنده English

Mohamad Taghi Mohebi
Assistant Professor of Economics, Faculty of Islamic Studies and Economics, Imam Sadiq University, Tehran, Iran
چکیده English

Late payment fee associated with bank facilities and loan repayment is among the banking system's predicaments. According to the existing Riba- free banking operation law, banks are permitted to ask for cash bail bond from the receiver of facilities so that in case of any delay in instalment repayment they could have access to it. This is a matter of controversy among Islamic jurisprudents, since they consider it to be additional to the loan, hence forbidden as Riba. In the new Riba-free banking draft offered to the Iranian parliament it is recommended that the receiver of facilities be committed under another contract named contract of settlement to pay an additional fixed amount to the bank in case of installment repayment delay. This in its own turn requires some more expert evaluation for approval.
The article aims to make a comparison between the two above-mentioned methods and to offer a new practical one which can both remove the Islamic jurisprudential problem and facilitate the banks' executive duties. It can also be considered in the new Riba-free banking draft.

کلیدواژه‌ها English

Cash Bail Bond
Contract of Settlement
Late Payment Fee
Lelajal Hypothesis
بهجت، محمد تقی(1386). استفتاءات.  قم: دفتر حضرت آیت‌الله العظمی بهجت.
جواهری، حسن (1427ق). بحوث فی الفقه المعاصر. قم: مجمع الذخائر الاسلامیه.
حائری، علی (1376). شرح قانون مدنی. تهران: گنج دانش.
حرعاملی، محمدبن‌حسن (1403ق). وسائل‌الشیعه. تهران: المکتبه الاسلامیه.
حسینی‌خامنه‌ای، سیدعلی (1386). أجوبهالاستفتاءات. تهران: الهدی.
حسینی‌سیستانی، سیدعلی(1390). استفتاءات «کتاب‌دیجیتال». مشهد: علیرضا نیشابوری محمدی.
موسوی‌خمینی، سیدروح‌الله (1392). تحریرالوسیله. تهران: مؤسسه تنظیم نشر و آثار امام خمینی(ره).
رضوانی، غلامرضا (1390). مصاحبه چاپ شده درکتاب: فقه معاملات بانکی از دیدگاه مراجع تقلید، تدوین: سید عباس موسویان. تهران: پژوهشکده پولی و بانکی.
صافی‌گلپایگانی، لطف‌الله (1392). جامع الاحکام. قم: دفتر حفظ و نشر آثار.
فاضل لنکرانی،محمد(1375). جامع المسائل. قم: مطبوعاتی امیر
قرائتی، محسن (1378). تفسیرنور. تهران: مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن.
قرآن کریم.
گرامی، محمدعلی (1374). توضیح المسائل. قم: دفترآیت‌الله گرامی.
گلپایگانی، سیدمحمدرضا (1364). مجمع المسائل. قم: دارالقرآن الکریم.
محبی، محمدتقی (1391). موضوع‌شناسی‌عنصر زمان درفقه ‌معاملات و مکتب اتریش. تهران: دانشگاه‌امام صادق(ع).
مکارم شیرازی، ناصر(1375). استفتائات جدید، تهیه و تنظیم: ابوالقاسم علیان نژاد. قم: مدرسه الامام علی بن ابی‌طالب (ع).
موسویان، سیدعباس (1389). جریمه تأخیر تأدیه. تهران: جنگل.
موسویان، سیدعباس، و میثمی، حسین (1394). بانکداری اسلامی؛ مبانی نظری - تجارب عملی. تهران: پژوهشکده پولی و بانکی.
موسوی‌خمینی،روح‌الله (1409ق). تحریرالوسیله (محمدباقر موسوی، مترجم). قم: مؤسسه دارالعلم.
میبدی، حسن بن معین‌الدین (1416ق). دیوان امام علی علیه‌السلام (مترجم: مصطفی زمانی). قم: دارنداءالاسلام للنشر،چاپ اول.
میرزای قمی، ابوالقاسم (1371). جامع الشتات فی اجوبه السوالات. تهران: کیهان.
نوری‌همدانی، حسین (1377). استفتاءات؛ هزار و یک مسأله فقهی. قم: مهدی موعود(عج).
Hurr al-Aamili, M bin Ḥ. (1971). Wasa'il al-Shiʿa, Tehran, Maktaba Islami Publishers. (In Persian).
Javaheri, H. (1995). Researches in the Contemporary Jurisprudence, Majma`-i Zakhair-i Islami, Qum. (In Persian).
Ali ibn Abi Talib (1990). Diwan relative to Imam. Translated in Percian by: Mostafa Zamani, Payam Islam, Qom.
Gerami, M. A., (1374). Gerami's Resaleh of Tozih-Al-Masael. His office for Preserving and publishing Works. (In Persian).
Gharaati, M. (1378). Tafsir Noor. Culture Center for Lessons from the Holy Qur'an,Tehran. (In Persian).
Haeri, A (1997). Civil code Description, Ganjedanesh, Tehran. (In Persian).
Mirza-ye Qomi, A. (1371) Jami' al-shitat. Kayhan Publisher. (In Persian).
Mousavi Khomeini, R. (1977).Tahrir al-Wasilah. Translated in Percian by: Seyed Mohammad Bagher Mousavi, Dar al-'Elm, Qom. (In Persian).
Mohebi, M. Taghi., (1394). Subjectology of the Time Element in Jurisprudence of Transactions, isu.press. (In Persian).
Mousavian, S. A., (1389). Late Payment Penalties, Jungle Publisher. (In Persian).
Mousavian, S. A., & Maysami, H. (1394). Islamic Banking, Monetary and Banking Research Institute. (In Persian).
Noori-Hamedani, H. (1377). Istefta'at, Mahdi Mo'uod's Publihsher.
The Holy Quran.
Safi Golpaygani, L. (1392). Jame Al-Ahkam. His office for Preserving and Publishing Works, Qom. (In Persian).
http://almazaheri.ir/
http://ayat-gerami.ir/
http://bahjat.ir/
https://cbi.ir/
http://farsi.khamenei.ir/
http://hashemishahroudi.org/
https://makarem.ir/index.aspx
http://mbri.ac.ir/
http://saafi.com/
http://noorihamedani.com
مطالعات اقتصاد اسلامی
دوره 11، شماره 2
اردیبهشت 1398
صفحه 407-432