عوامل مؤثر بر پویایی معاملات ثانویه اوراق بهادار اسلامی (صکوک) در بازار سرمایه ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
گروه علوم اقتصادی، دانشکده مدیریت و حسابداری، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران
10.30497/ies.2026.251238.2427
چکیده
هدف: بازار ثانویه نقش مهمی در افزایش نقدشوندگی و کارایی صکوک و تقویت ظرفیت تأمین مالی اسلامی دارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی عوامل مرتبط با ارزش معاملات ثانویه صکوک در بازار سرمایه ایران، با تأکید بر ویژگی‌های اختصاصی اوراق و شرایط اقتصادی و بازار سرمایه انجام شده است.

روش‌شناسی: این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی–علی (پس‌رویدادی) با رویکرد اقتصادسنجی است. داده‌های ماهانه ۳۸ ورقه صکوک طی دوره فروردین ۱۳۹۲ تا اسفند ۱۴۰۲، در قالب داده‌های تابلویی نامتوازن، مورد بررسی قرار گرفت. پس از انجام آزمون‌های تشخیصی و انتخاب الگوی اثرات ثابت، مدل نهایی با استفاده از خطاهای استاندارد مقاوم دِریسکول–کرای برآورد شد.

یافته‌ها: نتایج نشان داد تعداد معاملات، باز بودن اقتصاد، مدت زمان باقیمانده تا سررسید، نرخ ارز و حجم نقدینگی، رابطه مثبت و معناداری با ارزش معاملات ثانویه صکوک دارند. در مقابل، شاخص فرابورس رابطه منفی و معناداری با ارزش معاملات نشان داد. نرخ بازده تا سررسید، تورم، نرخ سود بازار بین‌بانکی و مخارج دولت رابطه معناداری با ارزش معاملات نداشتند. نتایج آزمون‌های استحکام نیز پایداری رابطه مثبت تعداد معاملات و باز بودن اقتصاد با ارزش معاملات را در مشخصات جایگزین تأیید کرد.

نتیجه‌گیری: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد پویایی معاملات ثانویه صکوک در بازار سرمایه ایران با شدت فعالیت معاملاتی، ویژگی‌های زمانی اوراق، باز بودن اقتصاد، شرایط نقدینگی و تحولات بازار سرمایه مرتبط است. بر این اساس، توسعه بازار ثانویه صکوک مستلزم توجه همزمان به تعمیق فعالیت معاملاتی، افزایش قابلیت معامله‌پذیری اوراق، تنوع‌بخشی به ساختار سررسیدها و تقویت مشارکت سرمایه‌گذاران است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Determinants of the Trading Volume of Islamic Securities (Sukuk) in the Iranian Capital Market

نویسندگان English

Mahdi Goldoozha
Akbar Mirzapour Babajan
Roozbeh Balounejad Nouri
Department of Economic Sciences, Faculty of Management and Accounting, Islamic Azad University of Qazvin, Iran
چکیده English

• Objective: The secondary market plays an important role in enhancing the liquidity and efficiency of Sukuk and strengthening the capacity of Islamic finance. This study examines the factors associated with the secondary-market trading value of Sukuk in Iran’s capital market, with particular emphasis on security-specific characteristics, economic conditions, and capital market developments.

• Methodology: This applied study employs an ex post facto research design with an econometric approach. Monthly data for 38 Sukuk securities over the period from Farvardin 1392 to Esfand 1402 (March 2013 to March 2024) are analyzed using an unbalanced panel-data framework. Following diagnostic tests and the selection of the fixed-effects specification, the final model is estimated using Driscoll–Kraay standard errors robust to cross-sectional dependence.

• Findings: The results indicate that the number of trades, economic openness, remaining time to maturity, the exchange rate, and money supply are positively and significantly associated with the secondary-market trading value of Sukuk. In contrast, the Farabourse Index exhibits a negative and significant association with trading value. Yield to maturity, inflation, the interbank interest rate, and government expenditure do not exhibit statistically significant associations with trading value. The robustness tests further confirm the stability of the positive associations of the number of trades and economic openness with trading value across alternative model specifications.

• Conclusion: The findings indicate that secondary-market trading activity in Iran’s Sukuk market is associated with trading intensity, security maturity characteristics, economic openness, liquidity conditions, and developments in the broader capital market. Accordingly, the development of the secondary Sukuk market requires simultaneous attention to deepening trading activity, enhancing the tradability of securities, diversifying maturity structures, and strengthening investor participation.

کلیدواژه‌ها English

Sukuk
Secondary Market
Trading Value
Unbalanced Panel Data
Driscoll–Kraay

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار برخط از تاریخ 04 مهر 1405