دانشگاه امام صادق علیه السلام مطالعات اقتصاد اسلامی 2008-4102 16 2 2024 04 20 Design and Jurisprudential Analysis of Smart Gas Export Contracts Based on Modern Monetary and Financial Technologies, the Islamic Jurisprudence of Transactions, and Technical Requirements for the Automated Execution of Obligations طراحی و تحلیل فقهی قراردادهای هوشمند صادرات گاز مبتنی بر فناوری‌های نوین پولی و مالی بر مبنای قواعد فقه معاملات و الزامات فنی اجرای خودکار تعهدات 1 29 78082 10.30497/ies.2026.249246.2316 FA احمد نوروزی دانشجوی دکتری علوم اقتصادی، دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد، دانشگاه امام صادق علیه السلام، تهران، ایران مهدی صادقی شاهدانی استاد دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد، دانشگاه امام صادق علیه السلام، تهران، ایران 0000-0002-2765-5774 داود منظور دانشیار دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد، دانشگاه امام صادق علیه السلام، تهران، ایران احمد شعبانی دانشیار دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد، دانشگاه امام صادق علیه السلام، تهران، ایران 0009-0001-1812-0233 مهدی قائمی اصل دانشیار دانشکده اقتصاد، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران 0000-0002-2246-2914 Journal Article 2025 12 21 The transformation of international energy trade structures and the emergence of modern monetary and financial technologies—particularly blockchain-based smart contracts—have presented new challenges to the fundamental principles of the Islamic jurisprudence of transactions (Fiqh al-Mu'amalat). Within this context, the necessity to reinterpret classical jurisprudential doctrines such as intent and consent (qasd wa riḍā), knowledge of the subject matter and consideration (‘ilm bi-l-‘iwaḍayn), prohibition of uncertainty (gharar), ignorance (jahl), no-harm (lā- ḍarar), ancillary conditions (shurūṭ), and options (khiyārāt) in light of the technical requirements of self-executing contractual obligations has become increasingly evident. This study aims to design and conduct a jurisprudential analysis of smart gas export contracts within the framework of Imami jurisprudence to elucidate the relationship among Shariah rules, self-executing systems, and digital payment technologies. Employing a descriptive-analytical and comparative jurisprudential methodology, alongside a conceptual technological design approach, the study first extracts the governing rules of Islamic commercial law as applied to digital contracts and reformulates them into formal constraints and state machine logic based on the theory of intelligent agents. Subsequently, mechanisms such as noninterest escrow accounts, multi-source oracles for verifying gas delivery and pricing (aligned with AGA and ISO standards), decision automation through intelligent agents, and algorithmic arbitration are examined from both jurisprudential and technical perspectives. The findings demonstrate that by precisely redefining the concepts of knowledge of consideration, legal possession (qabd), and liability arising from data errors (daman), a theoretical and operational bridge can be built between Imami jurisprudence and smart contract technology. The study concludes by proposing a jurisprudential-technological framework for smart gas export contracts that ensures compliance with Islamic principles and international trade law requirements. تحول در ساختار تجارت بین‌المللی انرژی و ظهور فناوری‌های نوین پولی و مالی به‌ویژه قراردادهای هوشمند مبتنی بر زنجیره‌بلوکی در ادبیات نظری اقتصاد انرژی، مفاهیم بنیادین فقه معاملات را با چالش‌های نوینی مواجه ساخته است. در چنین بستری، ضرورت بازخوانی قواعد فقهی همچون قصد و رضا، علم به عوضین، غرر و جهالت، لاضرر، شروط ضمن عقد و خیارات در پرتو الزامات فنی اجرای خودکار تعهدات بیش از پیش احساس می‌شود. هدف این پژوهش، طراحی و تحلیل فقهی قراردادهای هوشمند صادرات گاز در چارچوب فقه امامیه است تا نسبت میان قواعد شرعی، نظام‌های خوداجرا و فناوری‌های پرداخت دیجیتال تبیین گردد. پژوهش حاضر با رویکرد تحلیل فقهی - استنباطی و تطبیقی و با بهره‌گیری از روش طراحی مفهومی - فناورانه انجام شده است. در گام نخست، قواعد فقه معاملات در بستر قراردادهای دیجیتال استخراج و در قالب قیود و منطق ماشینی قراردادهای هوشمند طبق نظریه عامل‌های هوشمند بازنمایی گردیده است. سپس، سازوکارهایی نظیر حساب‌های امانی بدون بهره، اوراکل‌های چندمنبعی برای سنجش تحویل گاز و قیمت، خودکارسازی تصمیمات توسط عامل هوشمند و داوری الگوریتمی مورد ارزیابی فقهی و فنی قرار گرفته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که با بازتعریف دقیق مفهوم علم به عوضین، قبض و تحویل و ضمان ناشی از خطای داده‌ای می‌توان میان فقه امامیه و فناوری قراردادهای هوشمند پلی نظری و اجرایی برقرار ساخت. نتیجه این پژوهش، ارائه چارچوبی برای تدوین الگوی فقهی - فناورانه قراردادهای هوشمند صادرات گاز است که قابلیت انطباق با اصول شرعی و الزامات حقوقی تجارت بین‌المللی را داراست.

https://ies.isu.ac.ir/article_78082_a28eeaec7036c002e8d4a8c3d20918fc.pdf

دانشگاه امام صادق علیه السلام مطالعات اقتصاد اسلامی 2008-4102 16 2 2024 04 20 An Institutional Congruence Approach to the Doctrine of the Just Price: The Possibility and Impossibility of Regulative Pricing Rules and Constitutive Market Structures in Christian and Islamic Traditions رویکرد تناسب نهادی به آموزۀ قیمت عادلانه: امکان و امتناعِ قواعد تنظیمیِ قیمت‌گذاری و ساختار تأسیسیِ بازار در سنت مسیحی و اسلامی 31 55 78051 10.30497/ies.2026.245915.2210 FA علیرضا رعنائی دانش‌آموخته دکتری اقتصاد، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اجتماعی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران 0009-0008-2187-6550 سید عقیل حسینی استادیار گروه اقتصاد، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران 0000-0001-8666-3208 Journal Article 2024 02 25 This article adopts a theoretical–institutional approach to examine the possibility and impossibility of formulating the doctrine of the “just price” in the Christian and Islamic traditions. The central question of the study is why the concept of the just price becomes an autonomous and theoretically articulable problem in the Latin Christian tradition, while it does not acquire a comparable status in the Islamic tradition. The article advances the hypothesis that this divergence does not stem from differences in moral or juridical sophistication between the two traditions, but rather from a fundamental divergence in the relationship between reason and revelation and in the respective roles of constitutive and regulative rules in the architecture of institutional order. The article argues that within the Thomistic tradition, the epistemic and institutional differentiation between the natural and the supernatural realms makes it possible to distinguish between constitutive rules of the market and regulative rules of economic justice. This distinction, shaped through the interaction of Aristotelian philosophy, Roman law, and Christian theology, stabilizes into a specific yet tension-laden form of institutional congruence that enables the emergence of doctrines such as the just price. By contrast, in the Islamic tradition, the longitudinal unity of reason and revelation and the constitutive role of Sharīʿa entail that economic justice is embedded from the outset within the institutional structure of the market itself, rather than imposed as an external regulative constraint. Consequently, price determination in the Islamic tradition is less likely to be conceptualized as an independent theoretical problem and is instead articulated within the frameworks of transactional jurisprudence (fiqh al-muʿāmalāt), practical wisdom, and institutions such as the ḥisba. The main conclusion of the study is that the doctrine of the just price reflects a specific civilizational possibility grounded in the epistemic and institutional differentiation of the social sphere; a possibility that does not arise in a comparable form within the Islamic tradition due to its distinctive configuration of reason, revelation, and law. At the level of contemporary implications, the article shows that modern economics -even in its applications within Islamic societies- is, in terms of its internal logic and institutional presuppositions, the product of a specific Western civilizational possibility, and cannot be rendered “Islamic” merely by the addition of juridical or ethical constraints. Accordingly, the horizon of research in the philosophy of Islamic economics lies not in the Islamization of modern economics, but in a critical re-examination of the internal capacities of the Islamic tradition for articulating alternative institutional configurations compatible with contemporary economic challenges. مقاله حاضر با رویکردی نظری-نهادی به بررسی امکان و امتناع صورت‌بندی آموزۀ «قیمت عادلانه» در سنت‌های مسیحی و اسلامی می‌پردازد. پرسش اصلی پژوهش آن است که چرا مفهوم قیمت عادلانه در سنت مسیحی به مسئله‌ای قابل‌صورت‌بندی نظری بدل می‌شود، اما در سنت اسلامی چنین جایگاهی نمی‌یابد. فرضیۀ مقاله آن است که این تفاوت پیامد تفاوت بنیادین در نسبت عقل و وحی و در جایگاه قواعد تأسیسی و تنظیمی است. مقاله نشان می‌دهد که در سنت تومیستی، تفکیک معرفتی و نهادی میان ساحت طبیعی و ساحت وحیانی، امکان تمایز میان قواعد تأسیسی بازار و قواعد تنظیمی را فراهم می‌کند؛ تمایزی که در بستر فلسفۀ ارسطویی، حقوق رومی و الهیات مسیحی، به صورت یک تناسب نهادی ذاتاً ناپایدار تثبیت شده و زمینه ظهور آموزه‌هایی چون قیمت عادلانه را فراهم آورده است. در مقابل، در سنت اسلامی، وحدت طولی عقل و وحی و نقش تأسیسی شریعت موجب می‌شود که عدالت اقتصادی از آغاز درون معماری نهادی بازار معنا یابد، نه به‌عنوان قیدی تنظیمی بر آن. ازاین‌رو، قیمت در این سنت کمتر به‌صورت مسئله‌ای مستقل و نظری صورت‌بندی می‌شود و بیشتر در قالب فقه معاملات، حکمت عملی و نهادهایی مانند حسبه سامان می‌یابد. نتیجۀ پژوهش آن است که آموزۀ قیمت عادلانه تومیستی بازتاب یک امکان تمدنی خاص است که بر تفکیک معرفتی و نهادی ساحت‌ها استوار است؛ امکانی که در سنت اسلامی، به‌دلیل ساختار متفاوت نسبت عقل، وحی و شریعت، به‌صورت مشابه قابل‌تحقق نیست. مقاله با تحلیل آموزۀ قیمت عادلانه نتیجه می‌گیرد که آموزه‌های مختلف علم اقتصاد از حیث منطق درونی و پیش‌فرض‌های نهادی، محصول یک امکان تمدنی خاصِ است و نمی‌توان آن را صرفاً از طریق افزودن قیود فقهی یا اخلاقی «اسلامی» کرد. ازاین‌رو، افق پژوهش در فلسفۀ اقتصاد اسلامی نه در اسلامی‌سازی اقتصاد مدرن، بلکه در بازاندیشی ظرفیت‌های درونی سنت اسلامی برای صورت‌بندی بدیل‌های نهادیِ سازگار با مسائل اقتصادی معاصر نهفته است.

https://ies.isu.ac.ir/article_78051_07833479e72da91592ac31df369c30de.pdf

دانشگاه امام صادق علیه السلام مطالعات اقتصاد اسلامی 2008-4102 16 2 2024 04 20 Designing a Qard al-Hasan Banking Facilities Index within the Framework of Interest-Free Banking: A Content Analysis and Best-Worst Method (BWM) Approach طراحی شاخص تسهیلات قرض‌الحسنه بانکی در چارچوب بانکداری بدون ربا با رویکرد تحلیل محتوا و روش تصمیم‌گیری بهترین–بدترین (BWM) 57 91 78087 10.30497/ies.2026.246503.2227 FA حسین سیلسپور دانشجوی دکتری مالی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبایی (ره)، تهران، ایران محمدجواد محقق نیا استادیار گروه بانکداری، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبایی (ره)، تهران، ایران شیما احمدی استادیار، گروه حسابداری، دانشکده مدیریت وعلوم مالی، دانشگاه خاتم، تهران، ایران علی سیلسپور دانشجوی دکتری، گروه مدیریت مالی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران ایران Journal Article 2024 06 15 This study aims to design a measurable, index-based framework for evaluating the performance of Qard al-Hasan facilities within the Islamic banking system. The primary objective is to enhance financial ethics, social responsibility, institutional transparency, and process efficiency. Moving beyond normative descriptions, this research conceptualizes Qard al-Hasan indices as systematic analytical tools for institutional monitoring, ensuring the provision of Sharia-compliant, interest-free facilities oriented toward economic justice. Employing a two-stage exploratory mixed-methods design, the study first utilizes qualitative content analysis of semi-structured interviews with Islamic banking experts to extract key evaluation categories and subcategories. Subsequently, the Best-Worst Method (BWM) is applied to weight and prioritize these elements. Furthermore, practical operational metrics are proposed for each subcategory to facilitate regulatory monitoring and institutional assessment. Findings reveal that the overarching social objectives of Qard al-Hasan-namely poverty reduction, economic empowerment, and social justice-form the core of performance evaluation. Additionally, institutional process quality, equitable resource allocation, and resource cycle sustainability are crucial for operational effectiveness. While not empirically assessing current bank performance, this study provides a weighted, policy-relevant framework for institutional evaluation, suggesting that future research validate and apply this index using quantitative banking data across interbank or cross-country contexts. این پژوهش به طراحی و صورت‌بندی یک چارچوب شاخص‌محور و سنجش‌پذیر برای ارزیابی عملکرد تسهیلات قرض‌الحسنه بانکی در چارچوب بانکداری بدون ربا می‌پردازد و هدف اصلی آن تقویت اخلاق مالی، مسئولیت اجتماعی، شفافیت نهادی و کارایی فرایندهای مرتبط با قرض‌الحسنه در نظام بانکی است. در این مطالعه، شاخص‌های قرض‌الحسنه نه صرفاً به‌عنوان مجموعه‌ای از مفاهیم هنجاری یا توصیه‌های کلی، بلکه به‌مثابه ابزاری تحلیلی برای پایش و ارزیابی نهادی عملکرد بانک‌ها در ارائه تسهیلات فاقد هرگونه زیادت مشروط و منطبق با اصول شریعت اسلامی مورد توجه قرار می‌گیرند. پژوهش از یک طرح آمیخته اکتشافی دومرحله‌ای بهره می‌گیرد؛ به‌گونه‌ای که در فاز نخست، با استفاده از تحلیل محتوای کیفی داده‌های حاصل از مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با خبرگان حوزه بانکداری اسلامی، مقوله‌ها و زیرمقوله‌های اصلی ارزیابی عملکرد قرض‌الحسنه شناسایی و استخراج می‌شود و در فاز دوم، اهمیت نسبی این مقوله‌ها و زیرمقوله‌ها با به‌کارگیری روش تصمیم‌گیری بهترین–بدترین (BWM) وزن‌دهی و اولویت‌بندی می‌گردد. علاوه بر این، برای هر یک از زیرمقوله‌های شناسایی‌شده، سنجه‌های اجرایی پیشنهادی ارائه می‌شود تا امکان عملیاتی‌سازی شاخص‌ها و استفاده از آن‌ها در فرآیندهای ارزیابی و نظارت نهادی فراهم گردد. یافته‌ها نشان می‌دهد که از منظر خبرگان، اهداف کلان اجتماعی قرض‌الحسنه، به‌ویژه کاهش فقر، توانمندسازی اقتصادی و تحقق عدالت اجتماعی، در کانون ارزیابی عملکرد این نهاد مالی قرار دارد و در کنار آن، کیفیت فرایندهای نهادی، عدالت در تخصیص منابع و پایداری چرخه منابع نقش تعیین‌کننده‌ای در اثربخشی قرض‌الحسنه بانکی ایفا می‌کنند. این پژوهش بدون ادعای ارزیابی تجربی عملکرد بانک‌ها، چارچوبی وزن‌دار، سنجش‌پذیر و سیاست‌پذیر برای ارزیابی نهادی تسهیلات قرض‌الحسنه ارائه می‌دهد و پیشنهاد می‌کند پژوهش‌های آتی با بهره‌گیری از داده‌های کمی بانکی و رویکردهای ترکیبی کیفی–کمی، اعتبارسنجی تجربی و کاربرد بین‌بانکی یا بین‌کشوری شاخص پیشنهادی را دنبال کنند.

دانشگاه امام صادق علیه السلام مطالعات اقتصاد اسلامی 2008-4102 16 2 2024 04 20 Economy as a Matter of Happiness: A Conceptual Model for Scholastic Economic Theology اقتصاد به مثابه مسئله سعادت؛ یک مدل مفهومی برای الهیات اقتصادی مدرسی 93 119 77602 10.30497/ies.2025.245119.2190 FA محمد حسین بهمن پور خالصی دانش‌آموخته دکتری علوم اقتصادی، دانشگاه امام صادق علیه‌السلام، تهران، ایران 0000-0003-1021-6393 محمد جواد َشریف زاده : دانشیار دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد، دانشگاه امام صادق علیه‌السلام، تهران، ایران 0000-0002-6952-182X Journal Article 2023 09 28 The position of ideology in economics and the relationship between positive and normative economics have always been among the fundamental questions in economic methodology, yielding various answers. Some view economics as nothing more than the theology of the modern era, while others regard the domain of economics as devoid of non-falsifiable ideology. Nonetheless, most intellectual currents agree on considering Scholastic thought as part of the history of economic analysis. Yet, the fundamental question is how economic issues emerge as analytical inquiries for a theologian. This study seeks to demonstrate, through a case study of realistic Scholastic thinkers, how theology - and specifically the theory of Scholastic happiness - can transform economic topics into analytical questions for these scholars. The results indicate that the introduction of the theory of dual human happiness, particularly the concept of "imperfect happiness" (beatitudo imperfecta) alongside "perfect happiness," provided the primary basis for their attention to economic issues. Therefore, economics was of interest to the Scholastics in terms of the material necessities for virtuous action, as a scene for moral judgment, and due to its connection to many human virtues. جایگاه ایدئولوژی در علم اقتصاد و نیز نسبت اقتصاد اثباتی و هنجاری همواره یکی از پرسش‌های اساسی در مباحث روش‌شناسی علم اقتصاد بوده است و پاسخ‌های گوناگونی نیز به آن داده شده است؛ به‌طوری‌که برخی علم اقتصاد را چیزی جز الهیات عصر مدرن نمی‌دانند و عده‌ای دیگر ساحت علم اقتصاد را منزه از ورود ایدئولوژی غیرغالب ابطال می‌پندارند. بااین‌وجود اغلب جریانات فکری بر لحاظ اندیشه مدرسی به‌مثابه بخشی از تاریخ تحلیل اقتصادی اتفاق‌نظر دارند؛ اما سؤال اساسی آن است که چگونه موضوعات اقتصادی برای یک الهی‌دان می‌تواند به‌مثابه یک پرسش تحلیلی درآید؟ این مطالعه در تلاش است تا با موردکاوی اندیشه‌های اقتصادی متفکران مدرسی واقع‌گرا نشان دهد که چگونه الهیات و به‌طور خاص نظریه سعادت مدرسی می‌تواند موضوعات اقتصادی را برای این الهی‌دانان به پرسش‌هایی تحلیلی مبدل سازد. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که معرفی نظریه سعادت دوگانه انسان‌ها و به‌طور خاص معرفی مفهوم سعادت ناقص در کنار سعادت کامل، زمینه اصلی توجه ایشان به موضوعات اقتصادی را ایجاد کرد؛ ازاین‌رو اقتصاد هم از جهت ملزومات مادی عمل فضیلت‌مندانه، هم از جهت صحنه‌ای برای قضاوت اخلاقی و نیز هم از جهت پیوند آن با بسیاری از فضائل انسانی برای مدرسیان موردتوجه بوده است.

https://ies.isu.ac.ir/article_77602_95e3e84a68f5b271f0cb967a10e47b81.pdf

دانشگاه امام صادق علیه السلام مطالعات اقتصاد اسلامی 2008-4102 16 2 2024 04 20 Current Expenditure Stickiness and its Effect on Budget Deficit Persistence in Iran: A Critical Approach Inspired by the Financial Model of the Prophetic Government اثر چسبندگی هزینه‌های جاری بر تداوم کسری بودجه در اقتصاد ایران؛ «تحلیلی انتقادی با الهام از الگوی مالی دولت نبوی(ص)» 121 151 78043 10.30497/ies.2026.248996.2309 FA سیدمحمدعلی موسوی استادیار مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، قم، ایران 0009-0004-5539-4956 سید جواد میرزازاده قصابکلایی استادیار مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، قم، ایران 0009-0009-8201-2016 Journal Article 2025 10 29 Chronic budget deficits, as a structural challenge in the Iranian economy, have persistently threatened the fiscal sustainability of the government. Adopting a distinct analytical perspective, this study traces the roots of this problem to the structural rigidity of the fixed payment system. Accordingly, it introduces the variable payment model observed in the Prophetic government as an alternative theoretical framework for establishing an automatic balance between revenues and expenditures. The research employs a multi-layered analytical approach, including theoretical analysis, a descriptive examination of data for the period 2000–2024 (1379–1402), and multi-scenario simulations to quantitatively evaluate the effects of expenditure flexibility. Descriptive findings clearly reveal a pronounced asymmetry between volatile revenues and rigid expenditures. However, attempts to establish a stable statistical relationship using advanced econometric models (including ARDL) did not yield significant results due to severe instability and multiple structural breaks in the Iranian economy. This outcome itself highlights the limitations of quantitative econometric analysis in such a volatile context. In contrast, policy simulation results within a static budgetary framework indicate that introducing flexibility to even a small share (10–30 percent) of rigid expenditures could substantially reduce the budget deficit, particularly during crisis years. The study concludes that although identifying a stable statistical model in Iran’s volatile economic environment is difficult, both theoretical reasoning and computational evidence support a transition toward more flexible payment systems as an important strategy for achieving fiscal sustainability. Nevertheless, given the static nature of the simulations and the exclusion of recessionary feedback effects from expenditure reductions (the multiplier effect), an important caveat emerges: to avoid adverse impacts on economic growth during downturns, expenditure adjustments should be anchored to a moving average of sustainable revenues rather than volatile annual income. Otherwise, mechanically reducing expenditures may deepen economic recessions. کسری بودجه مزمن به‌عنوان یکی از چالش‌های ساختاری اقتصاد ایران، پایداری مالی دولت را به‌طور مداوم تهدید می‌کند. این پژوهش با رویکردی متفاوت، ریشه این معضل را در چسبندگی ساختاری نظام پرداخت مقطوع جستجو کرده و الگوی پرداخت متغیر در دولت نبوی را به‌عنوان یک چارچوب نظری جایگزین برای ایجاد توازن خودکار بین منابع و مصارف معرفی می‌نماید. روش تحقیق، یک رویکرد تحلیلی چندوجهی است که شامل تحلیل نظری، بررسی توصیفی داده‌های دوره ۱۳۷۹-۱۴۰۲ و یک شبیه‌سازی چند سناریویی برای ارزیابی کمی اثر انعطاف‌پذیری هزینه‌ها می‌شود. یافته‌های توصیفی، عدم تقارن شدید بین درآمدهای پر نوسان و هزینه‌های صلب را به‌وضوح تأیید می‌کند. بااین‌حال، تلاش برای استخراج یک رابطه آماری پایدار با استفاده از مدل‌های اقتصادسنجی پیشرفته (ازجمله ARDL)، به دلیل بی‌ثباتی شدید و شکست‌های ساختاری متعدد در اقتصاد ایران، به نتایج معناداری منجر نشد؛ که این خود یک یافته مهم در مورد محدودیت‌های تحلیل کمی در این دوره است. در مقابل، نتایج شبیه‌سازی سیاستی در چارچوب یک تحلیل ایستای بودجه‌ای نشان داد که انعطاف‌پذیر کردن تنها بخش کوچکی (۱۰٪ تا ۳۰٪) از هزینه‌های دارای چسبندگی می‌توانست کسری بودجه را به‌ویژه در سال‌های بحرانی به‌طور قابل‌توجهی کاهش دهد و نقش یک تثبیت‌کننده پایدار را ایفا کند. پژوهش نتیجه می‌گیرد که حرکت به سمت نظام‌های پرداخت انعطاف‌پذیر، راهکاری کلیدی برای دستیابی به پایداری مالی است. بااین‌حال، با توجه به ماهیت ایستای شبیه‌سازی و نادیده گرفتن اثرهای رکودی کاهش مخارج (ضریب فزاینده)، نتایج تأکید دارند که برای جلوگیری از پیامدهای منفی این سیاست بر رشد اقتصادی در دوران رکود، ضروری است که نوسان هزینه‌ها به‌جای درآمد سالانه، به «میانگین متحرک درآمدهای پایدار» گره زده شود؛ در غیر این صورت، کاهش هزینه‌ها می‌تواند به قیمت تعمیق رکود تمام شود.

https://ies.isu.ac.ir/article_78043_aacd10a49df456af4d3bf9255fc9b8e7.pdf

دانشگاه امام صادق علیه السلام مطالعات اقتصاد اسلامی 2008-4102 16 2 2024 04 20 A Critical Review of Interest Rate Theories Proposed by Islamic Economic Scholars بررسی انتقادی نظریه‌های نرخ سود ارائه‌شده توسط اندیشمندان اقتصاد اسلامی 153 191 78041 10.30497/ies.2026.248305.2288 FA یحیی لطفی نیا دانشجوی دکتری اقتصاد، دانشگاه مفید، قم، ایران محمدرضا یوسفی شیخ رباط دانشیار دپارتمان اقتصاد، دانشگاه مفید، قم، ایران ناصر الهی دانشیار دپارتمان اقتصاد، دانشگاه مفید، قم، ایران Journal Article 2025 08 27 Abstract Despite more than four decades since the enactment of the Usury-Free Banking Act in Iran, fundamental challenges persist in designing a coherent, operational, and Sharia-compliant framework for determining profit rates within the Islamic financial system. A critical review of the literature reveals that existing theories-notwithstanding their considerable diversity-suffer from several fundamental limitations. First, a lack of comprehensiveness: many approaches focus exclusively on sector-specific or contextual issues within Iran’s economy, thereby lacking generalizability to the broader Islamic monetary system. Second, theoretical deficiencies: several theories fail to adequately incorporate macro-policy dimensions or the institutional requirements of Islamic central banking. Third, a disconnect from contemporary monetary policy literature: a significant portion of these theories overlook recent developments regarding the role of the policy rate in macroeconomic management and the guidance of expectations. Fourth, insufficient attention to the real sector: while Sharia principles emphasize linking profit rates to the real return on capital, many theories lack practical mechanisms grounded in actual economic activity. Using a descriptive-analytical and documentary method, this article reviews and evaluates both domestic and international theories of profit-rate determination. It demonstrates that none of the existing approaches can, independently, satisfy the three foundational criteria of the Islamic financial system: Sharia compliance, linkage to the real sector, and applicability to monetary policy. The findings highlight the need for a hybrid and institutional framework that preserves Sharia principles, utilizes real-sector indicators, and enables the central bank to conduct effective monetary policy and derive a unified policy rate. The study concludes that transitioning toward such a framework requires integrating valid elements from existing theories and establishing essential institutional prerequisites, including information transparency, development of the sovereign sukuk market, and strengthening the operational mechanisms of monetary policy in Islamic central banking. با وجود گذشت بیش از چهار دهه از اجرای قانون عملیات بانکی بدون ربا در ایران، همچنان چالش‌های اساسی در طراحی یک چارچوب منسجم، قابل اجرا و همسو با اصول شریعت برای تعیین نرخ سود در نظام مالی اسلامی وجود دارد. مرور انتقادی ادبیات نشان می‌دهد که نظریه‌های موجود - با وجود تنوع قابل توجه - از چند محدودیت عمده رنج می‌برند: نخست، عدم جامعیت؛ بسیاری از رویکردها تنها به حل مسائل بخشی یا موردی در اقتصاد ایران پرداخته و فاقد قابلیت تعمیم به سطح نظام پولی اسلامی هستند. دوم، کاستی‌های نظری؛ برخی نظریه‌ها ابعاد کلان سیاست‌گذاری و الزامات بانکداری مرکزی اسلامی را به‌طور کافی در نظر نمی‌گیرند. سوم، فاصله با ادبیات معاصر سیاست پولی؛ بخش مهمی از نظریات از تحولات جدید مربوط به نقش نرخ سود در مدیریت اقتصاد کلان و هدایت انتظارات غفلت کرده‌اند. چهارم، توجه ناکافی به بخش حقیقی؛ درحالی‌که بنیان شریعت بر پیوند نرخ سود با بازده واقعی سرمایه است، بسیاری از نظریه‌ها در عمل فاقد سازوکارهای مبتنی بر فعالیت‌های واقعی اقتصاد هستند. این مقاله با روش تحلیلی - اسنادی، نظریه‌های داخلی و خارجی تعیین نرخ سود را بررسی و ارزیابی کرده و نشان می‌دهد که هیچ‌یک از رویکردهای موجود به‌تنهایی قادر به برآورده ‌کردن سه معیار بنیادین نظام مالی اسلامی - انطباق شرعی، پیوند با بخش حقیقی و قابلیت استفاده در سیاست پولی - نیستند. نتایج مقاله بر ضرورت طراحی یک چارچوب ترکیبی و نهادی تأکید دارد که بتواند ضمن حفظ مبانی شریعت، از شاخص‌های واقعی اقتصاد بهره گیرد و به بانک مرکزی امکان اعمال سیاست پولی کارآمد و استخراج «نرخ سیاستی واحد» را بدهد. در پایان حرکت به‌سوی یک چارچوب پیشنهادی برای نرخ سود در اقتصاد اسلامی مستلزم ترکیب عناصر معتبر نظریه‌های موجود و نیز فراهم‌سازی پیش‌نیازهای نهادی همچون شفافیت اطلاعاتی، توسعه بازار صکوک و ارتقای سازوکارهای سیاست پولی بانک مرکزی است.

https://ies.isu.ac.ir/article_78041_ff10c0edfa5c94211960970ec02f0331.pdf

دانشگاه امام صادق علیه السلام مطالعات اقتصاد اسلامی 2008-4102 16 2 2024 04 20 The Position of the Rule of Appropriation (Ḥiyāzah) in the Islamic Economic System جایگاه قاعده حیازت در نظام اقتصادی اسلام 193 217 78038 10.30497/ies.2026.248779.2303 FA علی اصغر هادوی نیا دانشیار گروه اقتصاد اسلامی، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، قم، ایران 0000-0003-3127-9609 محمد دهقان دانش‌آموخته دکتری، دانشکده الهیات، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران علی زارع قراملکی دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی ، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران 0009-0005-7219-7943 Journal Article 2025 08 27 Natural resources, as a pivotal factor in the economic development of nations, hold a paramount place in the formulation of macroeconomic strategies. The modalities of ownership and exploitation of these resources constitute fundamental issues within any economic system. In the Islamic economic system, appropriation (ḥiyāzah) is recognized as a legitimate means of acquiring ownership of certain natural resources. Examining the jurisprudential conditions for establishing ownership through appropriation, and its interplay with core economic concepts such as property regimes, economic freedom, and social justice, is essential for clarifying the theoretical foundations of the Islamic economic system. The present study, by investigating the definition, evidence, and constitutive elements of the rule of appropriation in Islamic jurisprudence, concludes that the Islamic framework regarding natural resources strikes a balance. While granting individuals circumscribed freedom to acquire ownership through productive labor, it simultaneously empowers the Islamic state to oversee individual appropriation, directly exploit strategic resources, and regulate distribution. These interventions are designed to prevent monopolization and social inequality, ensuring that the exploitation of natural resources aligns with the broader objectives of distributive justice. منابع طبیعی به‌عنوان یکی از عوامل مهم پیشرفت اقتصادی کشورها، جایگاه ویژه‌ای در تدوین راهبردهای کلان اقتصادی دارد و چگونگی تملک و بهره‌برداری از آن‌ها از مسائل بنیادین نظام‌های اقتصادی به شمار می‌رود. در نظام اقتصادی اسلام، حیازت از اسباب تملک منابع طبیعی شمرده شده است و بررسی شرایط حصول ملکیت با حیازت از منظر فقه و ارتباط آن با موضوعات زیربنایی اقتصاد مانند انواع مالکیت، آزادی اقتصادی و عدالت اجتماعی، نقش مؤثری در تبیین زیرساخت‌های نظام اقتصادی اسلام دارد. پژوهش حاضر ضمن بررسی تعریف، مستندات و ارکان قاعده حیازت در فقه اسلامی و نحوه ارتباط آن با موضوعات مهم اقتصادی، به این جمع‌بندی می‌رسد که اسلام در تملک منابع طبیعی، در کنار ایجاد آزادی محدود برای افراد در تملک منابع طبیعی از طریق کار اقتصادی، به دولت اسلامی نیز اختیار داده تا با نظارت بر حیازت افراد و همچنین بهره‌برداری مستقیم از منابع و توزیع عادلانه آن، از بروز انحصار و نابرابری اجتماعی جلوگیری کند.

https://ies.isu.ac.ir/article_78038_6f0a4bf5894cd8acfbcaba3c386fd1c0.pdf

دانشگاه امام صادق علیه السلام مطالعات اقتصاد اسلامی 2008-4102 16 2 2024 04 20 Examining The Nature of Imam's Ownership: Natural Person vs. Legal Entity, with an Emphasis on Martyr Sadr’s Theory of Financing Social Security through Anfal بررسی ماهیت اموال امام از جهت ملکیت شخص حقیقی یا حقوقی امام با تأکید بر نظریة «تأمین مالی تأمین اجتماعی از انفالِ» شهید صدر 219 252 78042 10.30497/ies.2026.248541.2295 FA سید علی صداقت دانشجوی دکتری اقتصاد اسلامی، پژوهشکده علوم اجتماعی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران 0000-0002-9944-5119 مصطفی کاظمی نجف آبادی دانشیار گروه اقتصاد اسلامی، پژوهشکده علوم اجتماعی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران 0000-0003-2271-2714 Journal Article 2025 08 05 From the perspective of Martyr Sadr, one of the fundamental pillars of Islamic economics is “social justice,” which manifests in the wealth distribution system. Emphasizing the role of the Islamic state in providing social security for the weak and needy, he considers Anfal as one of the main sources for funding this obligation. Martyr Sadr has proposed his theory on financing social security in conjunction with his theory on the ownership of Anfal by the legitimate Islamic state as the legal entity of the Imam. In this framework, the primary objective of this research is to examine the nature of the Imam’s ownership of Anfal and its relationship with Martyr Sadr’s theory on financing social security. The two main questions are: 1) “Is Anfal the property of the Imam as a natural person or as a legal entity?” and 2) “Is the acceptance of Martyr Sadr’s theory dependent on the assumption of the Imam’s ownership as a legal entity?” The findings of the study show that although the prevailing view among scholars regarding ownership by the Imam as a natural person seems correct, according to the narrations of “Tahlil al-Anfal” (permissibility of Anfal), accepting the principle of Wilayat al-Faqih (Guardianship of the Islamic Jurist) -even within the scope of Hisbah affairs- is sufficient to prioritize the use of Anfal for social security needs. Therefore, Martyr Sadr’s theory can be considered a legitimate basis for economic policy-making within the Islamic system. از نگاه شهید صدر، یکی از ارکان بنیادین اقتصاد اسلامی، «عدالت اجتماعی» است که در نظام توزیع ثروت تبلور می‌یابد. وی با تأکید بر نقش دولت اسلامی در تأمین اجتماعی اقشار ناتوان و نیازمند، انفال را یکی از منابع اصلی تأمین مالی این وظیفه می‌داند. شهید صدر نظریة خود درزمینة تأمین مالی تأمین اجتماعی را آمیخته با نظریة خود درزمینة ملکیت انفال برای دولت مشروع اسلامی به‌عنوان شخصیت حقوقی امام مطرح کرده است. در این چارچوب، مسئلة اساسی پژوهش، بررسی ماهیت مالکیت امام نسبت به انفال و ارتباط آن با نظریة شهید صدر درزمینة تأمین مالی تأمین اجتماعی است و دو پرسش اصلی، یکی آن است که «آیا انفال ملک شخصیت حقیقی امام است یا ملک شخصیت حقوقی وی؟» و دیگری این‌که «آیا پذیرش نظریة شهید صدر، متوقف بر فرض ملکیت شخصیت حقوقی امام است»؟ یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که گرچه نظر مشهور میان علما مبنی بر ملکیت شخصیت حقیقی امام، صحیح به نظر می‌رسد اما نظر به روایات «تحلیل انفال»، پذیرش اصل نظریة ولایت فقیه - حتی در حد امور حسبیه - برای اولویت صرف انفال در نیازهای تأمین اجتماعی کافی است. ازاین‌رو، نظریة شهید صدر می‌تواند به‌مثابه مبنایی مشروع در سیاست‌گذاری‌های اقتصادی نظام اسلامی مدنظر قرار گیرد.

https://ies.isu.ac.ir/article_78042_dfbe95ed8f50d20b4e5ca7983acd194c.pdf

دانشگاه امام صادق علیه السلام مطالعات اقتصاد اسلامی 2008-4102 16 2 2024 04 20 Analyzing the Components of an Optimal Investment Guidance Model for Petro-refineries and Its Institutional Mapping onto Resistance Economy Policies واکاوی مؤلفه‌های الگوی مطلوب هدایت سرمایه‌گذاری در پتروپالایشگاه‌ها و نگاشت نهادی آن بر سیاست‌های اقتصاد مقاومتی 253 272 78040 10.30497/ies.2026.246882.2239 FA امیرحسین خورشیدی اطهر دانشجوی دکتری مدیریت قراردادهای نفت و گاز، دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد، دانشگاه امام صادق علیه‌السلام، تهران، ایران مهدی صادقی شاهدانی استاد دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد، دانشگاه امام صادق علیه‌السلام، تهران، ایران 0000-0002-2765-5774 داوود منظور دانشیار دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد، دانشگاه امام صادق علیه‌السلام، تهران، ایران محمد هادی زاهدی وفا دانشیار دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد، دانشگاه امام صادق علیه‌السلام، تهران، ایران 0009-0006-5530-1021 Journal Article 2024 10 14 Realizing the strategic objectives of the Resistance Economy in Iran’s oil and gas sector necessitates a paradigm shift from selling raw hydrocarbons toward completing the value chain through petro-refinery complexes. The core problem addressed in this study is the absence of a comprehensive framework for smart capital guidance capable of aligning private sector profitability with the sovereign priorities outlined in high-level policy documents. This research employs a multi-stage qualitative methodology. First, through comparative benchmarking of nine leading countries, the key components of the model were identified across four clusters: governance, economic, technical, and market. Subsequently, utilizing an institutional mapping approach, systematic links between these components and Articles 13, 14, and 15 of the General Policies of the Resistance Economy were established. The findings -validated through data triangulation and pattern matching-demonstrate that improving technical indicators, such as the Nelson Complexity Index and the integration rate, not only enhances project bankability but also secures geopolitical resilience by producing non-substitutable goods and establishing micro-marketing networks. Finally, a feedstock holiday was identified as the most effective financial instrument for resolving conflicts of interest and fostering economic endogeneity. تحقق اهداف راهبردی اقتصاد مقاومتی در صنعت نفت و گاز ایران، مستلزم تغییر پارادایم از خام‌فروشی هیدروکربنی به سمت تکمیل زنجیره ارزش در قالب مجتمع‌های پتروپالایشگاهی است. مسئله بنیادین این پژوهش، فقدان یک الگوی جامع برای «هدایت هوشمند سرمایه» است که بتواند میان انگیزه‌های سودآور بخش خصوصی و اولویت‌های حاکمیتی در اسناد بالادستی توازن برقرار کند. این مطالعه با اتخاذ رویکردی کیفی و چندمرحله‌ای، ابتدا از طریق بنچ‌مارکینگ تطبیقی تجارب نه (۹) کشور پیشرو، مؤلفه‌های کلیدی الگو را در چهار خوشه (حکمرانی، اقتصادی، فنی و بازار) شناسایی کرده و سپس با استفاده از روش «نگاشت نهادی»، پیوند سامانمند (سیستماتیک) این مؤلفه‌ها را با بندهای ۱۳، ۱۴ و ۱۵ سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی تبیین نموده است. یافته‌های پژوهش که از طریق «تثلیث داده‌ها» و «انطباق الگو» صحت‌سنجی شده‌اند، نشان می‌دهند که ارتقای شاخص‌های فنی نظیر «ضریب پیچیدگی نلسون» و «نرخ یکپارچگی»، نه‌تنها جذابیت مالی پروژه‌ها را افزایش می‌دهند، بلکه از طریق تولید محصولات جایگزین‌ناپذیر و ایجاد شبکه‌های بازاریابی مویرگی، تاب‌آوری ژئوپلیتیکی کشور را تضمین می‌کنند. درنهایت، ابزار مالی «تنفس خوراک» به‌عنوان قوی‌ترین محرک برای حل تعارض منافع و تحقق درون‌زایی اقتصادی شناسایی شده است.

https://ies.isu.ac.ir/article_78040_dc7dc46bc8efbe1802a31917fad6497d.pdf

دانشگاه امام صادق علیه السلام مطالعات اقتصاد اسلامی 2008-4102 16 2 2024 04 20 examining the role of Islamic economic principles—justice, rights, and stability—in international oil and gas contract Elucidating the Components of Islamic Economics in International Oil and Gas Contracts: Emphasizing the Criteria of Right (Haqq), Justice ('Adl), and Economic Sustenance (Qiwam) Based o Constructive Approach in Islamic Economics تبیین مؤلفه‌های اقتصاد اسلامی در قراردادهای بین‌المللی نفت و گاز با تأکید بر «معیارهای حق، عدل و قوام مبتنی بر روش تأسیس در اقتصاد اسلامی» 273 302 78090 10.30497/ies.2026.248864.2305 FA مهدی حاج آقابزرگی دانشجوی دکتری مدیریت قراردادهای بین‌المللی نفت و گاز، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0009-0003-5938-4774 وحید سلیمی دانش‌آموخته دکتری حقوق نفت و گاز، دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article 2025 11 09 The inherent nature of the oil and gas industry necessitates the execution of international contracts. Driven by the strategic importance of upstream oil and gas agreements in Iran and the imperative to adhere to Islamic economic principles, this study critically examines these contractual frameworks across their economic, political, and social dimensions. By employing the foundational approach in Islamic economics and analyzing the perspectives of Islamic scholars, the contemporary aspects and emerging challenges of these contracts were explored. The findings indicate that the nominal type of a contract alone is an insufficient criterion for determining its compliance with Islamic norms. Consequently, the study concludes that beyond general jurisprudential considerations, specific minimum standards must be operationalized at various levels in every contract- regardless of its formal classification- to ensure genuine alignment with Islamic economic principles. ماهیت صنعت نفت و گاز انعقاد قراردادهای بین‌المللی را اجتناب‌ناپذیر می‌نماید. اهمیت قراردادهای بالادستی نفت و گاز در ایران از یک سو و لزوم رعایت اصول اقتصاد اسلامی در این قراردادها از سوی دیگر باعث شد تا به بررسی مؤلفه‌‌های اسلامی در این قراردادها بپردازیم. ازآنجاکه این موضوع دارای ابعاد اقتصادی، سیاسی و اجتماعی هستند، از روش فقه کل‌‌نگر استفاده گردید. در مرحله بعد در خصوص مسائل و ابعاد جدید این قراردادها از روش تأسیس در اقتصاد اسلامی استفاده شد و ملاک‌‌های مدنظر اسلام در خصوص این قراردادها انتزاع گردید و نتیجه گرفته شد که صرف نوع قرارداد نمی‌‌تواند معیار مناسبی برای تشخیص مغایرت و عدم مغایرت با موازین اسلامی در سطح کلان باشد و باید علاوه بر ملاحظات فقه متعارف، دست‌کم ملاحظات بیست‌‌گانه‌‌ای رعایت شود تا یک قراردادها از هر نوعی که هست، مطابق با موازین اسلامی، تلقی گردد.

https://ies.isu.ac.ir/article_78090_e7dd74d3b33705b5224ce64213d1316d.pdf

دانشگاه امام صادق علیه السلام مطالعات اقتصاد اسلامی 2008-4102 16 2 2024 04 20 Structural Breaks in Productivity and Inflation in Iran’s Economy: An Analysis Before and After the 2007 Policy Shocks within the Framework of the Resistance Economy شکست ساختاری بهره‌وری و تورم در اقتصاد ایران: تحلیل پیش و پس از شوک‌های سیاستی ۱۳۸۶ در چارچوب اقتصاد مقاومتی 303 332 78032 10.30497/ies.2026.248965.2308 FA امید ایزانلو پژوهشگر مرکز کاربردی اقتصادی اجتماعی قدر، قم، ایران 0009-0004-5498-4321 Journal Article 2025 09 22 Low productivity has posed serious challenges to sustainable growth in Iran’s economy. This paper evaluates policy changes after 2007 by comparing productivity performance and the mechanism of cost-push inflation. It asks whether these changes merely reduced performance levels or triggered a fundamental structural break in long-run economic trends. Using time-series data from 1997 to 2023, the study applies three analytical methods: mean comparison tests, the Chow structural break test, and a linear regression model with interaction terms to distinguish three periods: pre-2007, 2007–2011, and post-2012. The findings show that the shocks following 2007 had asymmetric and concentrated effects, mainly on capital productivity. By contrast, labor productivity remained relatively stable across sectors, with no evidence of a structural break. The inflationanalysis further indicates that price globalization in 2007–2011 weakened firms’ pricing power under recessionary conditions and reduced the pass-through from producer to consumer inflation. As a result, the production sector absorbed most of the shock, leading to lower productivity. Overall, the evidence suggests that price globalization failed to achieve its intended objectives, weakened capital productivity, and increased the vulnerability of the production sector, underscoring the need to revise macroeconomic policy within the framework of a Resistance Economy. بهره‌وری پایین رشد پایدار اقتصاد ایران را با موانع جدی مواجه کرده است. این مقاله با هدف ارزیابی تحولات سیاستی پس از سال ۱۳۸۶، به تحلیل تطبیقی عملکرد بهره‌وری و سازوکار تورم فشار هزینه در اقتصاد ایران می‌پردازد. مقاله به این پرسش پاسخ می‌دهد که آیا این تحولات منجر به یک افت سطح عملکرد شده‌اند یا یک شکست ساختاری بنیادین در روندهای بلندمدت اقتصاد ایجاد کرده‌اند. با استفاده از داده‌های سری زمانی برای دوره ۱۴۰۲-۱۳۷۶، یک استراتژی تحلیلی سه‌لایه به کار گرفته شد: آزمون مقایسه میانگین‌ها، آزمون شکست ساختاری چاو و یک مدل رگرسیون خطی با متغیرهای تعاملی برای تفکیک سه دوره مجزا (قبل از ۱۳۸۶، ۱۳۸۶-۱۳۹۰، و پس از ۱۳۹۱). یافته‌ها نشان می‌دهد که شوک‌های پس از ۱۳۸۶، تأثیری نامتقارن و متمرکز داشته‌اند. کانون اصلی این تحول، بهره‌وری سرمایه بود؛ در مقابل، روند بهره‌وری نیروی کار در هیچ‌یک از بخش‌ها دچار شکست ساختاری نشد و یک اینرسی و پایداری نسبی خود را حفظ کرد. تحلیل سازوکار تورم نیز حاکی از آن بود که سیاست جهانی‌سازی قیمت‌ها در دوره اولیه (۱۳۸۶–۱۳۹۰) با تضعیف قدرت قیمت‌گذاری بنگاه‌ها تحت شرایط رکودی، انتقال تورم تولیدکننده به مصرف‌کننده را کاهش داد. در نتیجه بار اصلی شوک بر دوش بخش تولید قرار گرفت و به افت بهره‌وری منجر شد. این یافته‌ها بیانگر آن است که جهانی‌سازی قیمت‌ها، نه‌تنها اهداف موردنظر را محقق نکرد، بلکه با تضعیف بهره‌وری سرمایه و تشدید آسیب‌پذیری بخش تولید، یک خطای راهبردی در مسیر تحقق اقتصاد مقاومتی بود که ضرورت بازنگری در سیاست‌گذاری‌های کلان را آشکار ساخت.

https://ies.isu.ac.ir/article_78032_ab8700e65a06cc6da5582fd740422947.pdf

دانشگاه امام صادق علیه السلام مطالعات اقتصاد اسلامی 2008-4102 16 2 2024 04 20 Developing a Qualitative Model for Cryptocurrency Applications in Iran’s Economic Growth within an Islamic Economics Framework طراحی و تبیین مدل کیفی کاربردهای ارزهای دیجیتال در رشد اقتصادی کشور در چارچوب اقتصاد اسلامی 333 371 78039 10.30497/ies.2026.246609.2232 FA خلیل شمشیری بزچلوئی دانشجوی دکتری اقتصاد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران‌جنوب، تهران، ایران 0009-0004-9420-0288 بیژن صفوی استادیار دانشکده اقتصاد و حسابداری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران‌جنوب، تهران، ایران 0000-0002-8535-9324 محمد خضری استادیار دانشکده اقتصاد و حسابداری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران‌جنوب، تهران، ایران 0000-0002-6105-0242 فاطمه زندی استادیار دانشکده اقتصاد و حسابداری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران‌جنوب، تهران، ایران 0000-0002-4139-5948 Journal Article 2024 08 09 This study develops and elucidates a qualitative model for the applications of cryptocurrencies in national economic growth within the framework of Islamic economics. Employing a Delphi-driven content analysis via MAXQDA, categories were finalized through expert consensus. Data were gathered in Spring 2024 through structured interviews with a panel of 15 experts, comprising specialists from the Central Bank’s Vice Presidency for New Technologies, the Ministry of Economic Affairs and Finance, Iranian cryptocurrency exchanges, and academic scholars across various economic and financial disciplines. The findings reveal a multi-dimensional model that categorizes cryptocurrency impacts into micro- and macro-economic spheres. At the micro-economic level, cryptocurrencies foster modern employment opportunities and facilitate high-speed international transfers. These applications promote growth by enhancing economic stability for home-based businesses and supporting equitable income distribution. Furthermore, integrating Islamic economics at this level enhances household resilience to inflation, aids in poverty eradication, and helps control inflation for essential goods. Conversely, at the macro-economic level, cryptocurrency applications prevent excessive money creation while improving the security and transparency of international financial transfers. These macro-level dynamics drive growth by boosting employment rates, attracting foreign investment, and ensuringinstitutional economic equity. Crucially, the macro-level implementation of Islamic principles via cryptocurrencies mitigates sanctions-induced economic tensions, empowering the economy to overcome external constraints and achieve sustainable development. هدف اصلی این پژوهش، طراحی و تبیین مدل کیفی کاربردهای ارزهای دیجیتال در رشد اقتصادی کشور در چارچوب اقتصاد اسلامی است. در این راستا، برای شناسایی و تعریف معیارها و متغیرهای مؤثر، از رویکرد کیفی با بهره‌گیری از فن تحلیل محتوای مبتنی بر دلفی در نرم‌افزار MAXQDA استفاده شد. داده‌های پژوهش از طریق مصاحبه ساختار‌یافته با 15 نفر از کارشناسان و متخصصان حوزه اقتصاد اسلامی، اقتصاد پولی و مالی، اقتصادسنجی و مدیریت مالی و نیز خبرگان اجرایی در معاونت فنّاوری‌های نوین بانک مرکزی، معاونت خط‌مشی‌گذاری اقتصادی وزارت امور اقتصادی و دارایی و صرافی‌های ایرانی فعال در حوزه ارزهای دیجیتال جمع‌آوری گردید. مصاحبه‌ها در بهار 1403 انجام شد و با توافق خبرگان، مقوله‌ها و شاخص‌ها نهایی شدند. یافته‌ها نشان داد مدل کیفی کاربردهای ارزهای دیجیتال در رشد اقتصادی کشور بر اساس پنج محور اصلی قابل تبیین است. محور «کاربردهای ارزهای دیجیتال بر اقتصاد خرد» شامل متغیرهایی مانند ایجاد مشاغل و تجارت مدرن برای مردم، و سرعت بالا در انتقالات بین‌المللی برای اشخاص حقیقی و حقوقی است. محور «کاربردهای ارزهای دیجیتال بر اقتصاد کلان» شامل کاهش خلق بی‌رویه پول در اقتصاد، ارتقای امنیت و بهبود شفافیت در انتقالات بین‌المللی است. محور «عناصر رشد اقتصاد خرد» شامل ایجاد ثبات اقتصادی برای سازمان‌های دولتی و کسب‌وکارهای خانگی و برقراری عدالت در توزیع درآمد است. محور «عناصر رشد اقتصاد کلان» شامل افزایش نرخ اشتغال، جذب سرمایه‌گذاری خارجی و اجرای عدالت اقتصادی برای سازمان‌ها است؛ درنهایت، محور «اجرای اقتصاد اسلامی» در دو سطح خرد و کلان مطرح است: در سطح خرد شامل تقویت مقاومت مردم در برابر تورم، ریشه‌کن‌سازی فقر و کنترل تورم اقلام اساسی؛ و در سطح کلان شامل کاهش تنش‌های اقتصادی ناشی از تحریم‌ها، توسعه پایدار اقتصادی و شکست مرزهای تحریم‌های اقتصادی.

https://ies.isu.ac.ir/article_78039_33911d73fd639812e1e387527b8971a1.pdf