دانشگاه امام صادق علیه السلام مطالعات اقتصاد اسلامی 2008-4102 16 2 2024 04 20 The Position of the Rule of Appropriation (Ḥiyāzah) in the Islamic Economic System جایگاه قاعده حیازت در نظام اقتصادی اسلام 193 217 78038 10.30497/ies.2026.248779.2303 FA علی اصغر هادوی نیا دانشیار گروه اقتصاد اسلامی، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، قم، ایران 0000-0003-3127-9609 محمد دهقان دانش‌آموخته دکتری، دانشکده الهیات، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران علی زارع قراملکی دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی ، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران 0009-0005-7219-7943 Journal Article 2025 08 27 Natural resources, as a pivotal factor in the economic development of nations, hold a paramount place in the formulation of macroeconomic strategies. The modalities of ownership and exploitation of these resources constitute fundamental issues within any economic system. In the Islamic economic system, appropriation (ḥiyāzah) is recognized as a legitimate means of acquiring ownership of certain natural resources. Examining the jurisprudential conditions for establishing ownership through appropriation, and its interplay with core economic concepts such as property regimes, economic freedom, and social justice, is essential for clarifying the theoretical foundations of the Islamic economic system.<br>The present study, by investigating the definition, evidence, and constitutive elements of the rule of appropriation in Islamic jurisprudence, concludes that the Islamic framework regarding natural resources strikes a balance. While granting individuals circumscribed freedom to acquire ownership through productive labor, it simultaneously empowers the Islamic state to oversee individual appropriation, directly exploit strategic resources, and regulate distribution. These interventions are designed to prevent monopolization and social inequality, ensuring that the exploitation of natural resources aligns with the broader objectives of distributive justice. <span lang="AR-SA">منابع طبیعی به‌عنوان یکی از عوامل مهم پیشرفت اقتصادی کشورها، جایگاه ویژه‌ای در تدوین راهبردهای کلان اقتصادی دارد و چگونگی تملک و بهره‌برداری از آن‌ها از مسائل بنیادین نظام‌های اقتصادی به شمار می‌رود. در نظام اقتصادی اسلام، حیازت از اسباب تملک منابع طبیعی شمرده شده است و بررسی شرایط حصول ملکیت با حیازت از منظر فقه و ارتباط آن با موضوعات زیربنایی اقتصاد مانند انواع مالکیت، آزادی اقتصادی و عدالت اجتماعی، نقش مؤثری در تبیین زیرساخت‌های نظام اقتصادی اسلام دارد.</span><br><span lang="AR-SA">پژوهش حاضر ضمن بررسی تعریف، مستندات و ارکان قاعده حیازت در فقه اسلامی و نحوه ارتباط آن با موضوعات مهم اقتصادی، به این جمع‌بندی می‌رسد که اسلام در تملک منابع طبیعی، در کنار ایجاد آزادی محدود برای افراد در تملک منابع طبیعی از طریق کار اقتصادی، به دولت اسلامی نیز اختیار داده تا با نظارت بر حیازت افراد و همچنین بهره‌برداری مستقیم از منابع و توزیع عادلانه آن، از بروز انحصار و نابرابری اجتماعی جلوگیری کند.</span> https://ies.isu.ac.ir/article_78038_6f0a4bf5894cd8acfbcaba3c386fd1c0.pdf